เภสัชกรแนะนำ รู้เอาไว้ ยาแก้อักเสบ กับยาฆ่าเชื้อ ปฏิชีวนะ ไม่ใช่ยาตัวเดียวกัน
เชื่อว่าคงมีคนจำนวนไม่ที่เกิดความคิดของตัวเองว่ายาอักเสบกับยาปฏิชีวนะเป็นยาตัวเดียวกัน และเมื่อป่วยก็มักจะไปหาซื้อยาจากร้านขายยามากินเอง ทั้งที่จริงแล้วเภสัชกรอยากแนะนำให้รู้เอาไว้เลยว่า “ยาอักเสบกับยาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาตัวเดียวกัน” ทำให้ที่ผ่านมาหลายคนใช้ยาแบบผิด ๆ ความคิดนี้จึงต้องได้รับการทำความเข้าใจใหม่โดยเร็ว
การเข้าใจความแตกต่างระหว่างยาแก้อักเสบกับยาฆ่าเชื้อเป็นสิ่งสำคัญ เนื่องจากการใช้ยาไม่เหมาะสม อาจนำไปสู่ผลกระทบต่อสุขภาพ เช่น การดื้อยา หรือการรักษาที่ไม่ได้ผล
เภสัชกรแนะนำความแตกต่างของยาแก้อักเสบ VS ยาฆ่าเชื้อ ยาปฏิชีวนะ
หลายคนอาจสับสนระหว่าง ยาแก้อักเสบ และ ยาฆ่าเชื้อ เพราะชื่อเรียกอาจทำให้เข้าใจผิดว่าทั้งสองเป็นยาชนิดเดียวกัน หรือมีการออกฤทธิ์ที่คล้ายกัน อย่างไรก็ตาม ยาแก้อักเสบและยาฆ่าเชื้อมีหน้าที่และการใช้งานที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน
ยาแก้อักเสบ คืออะไร?
ยาแก้อักเสบ เป็นยาที่ช่วยลดอาการอักเสบในร่างกาย ซึ่งเกิดจากการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันต่อการบาดเจ็บ การติดเชื้อ หรือปัจจัยอื่นๆ ไม่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย โดยที่ส่วนใหญ่จะเกิดการอักเสบแบบที่ไม่ได้จากการติดเชื้อแบคทีเรียใด ๆ แต่จะมาจากสาเหตุอื่น ยกตัวอย่าง คออักเสบจากเชื้อไวรัส ผิวหนังอักเสบจากการที่ไปแพ้สารเคมี แพ้แสงแดด หรือการอักเสบที่มาจากกล้ามเนื้อจากการยกของหนัก ถ้าจะให้ยกตัวอย่างยาประเภทนี้ก็เช่น
- แอสไพริน
- ไดโคลฟิแนค
- ไอบรูโพรเฟน
- พอนสแตน
- อาร์คอกเซีย
- จาโปรลอค
กลุ่มของยาแก้อักเสบ
- ยาแก้อักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ตัวอย่าง: ไอบูโพรเฟน (Ibuprofen), ไดโคลฟีแนค (Diclofenac)
- ลดการอักเสบ
- บรรเทาอาการปวด
- ลดไข้
- ยาแก้อักเสบชนิดสเตียรอยด์ ตัวอย่าง: เพรดนิโซโลน (Prednisolone), เดกซาเมทาโซน (Dexamethasone)
- ลดการอักเสบรุนแรง
- ใช้รักษาโรคภูมิแพ้, โรคข้ออักเสบ, หรือโรคภูมิคุ้มกันผิดปกติ
การใช้ยาแก้อักเสบ
บรรเทาอาการอักเสบ เช่น บวม แดง หรือปวด ลดไข้ที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ ใช้รักษาอาการอักเสบในระบบต่างๆ ของร่างกาย เช่น ข้ออักเสบ หรือเส้นเอ็นอักเสบ
ยาฆ่าเชื้อ คืออะไร?
ยาฆ่าเชื้อ หรือ ยาปฏิชีวนะ (Antibiotics) เป็นยาที่ออกฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย หรือยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรียในร่างกาย ไม่มีฤทธิ์ลดการอักเสบ ลดไข้ แก้ปวด รวมถึงใช้รักษาเฉพาะโรคที่ได้เกิดมาจากเชื้อแบคทีเรีย ยกตัวอย่าง ทอนซิลอักเสบเป็นหนอง ซึ่งจะใช้ตัวยาปฏิชีวนะที่เป็นจำพวก
- เพนนิซิลิน
- เตตร้าซัยคลิน
- อะม็อกซีซิลิน
- เลโวฟล็อกซาซิน
การออกฤทธิ์ของยาฆ่าเชื้อ
- ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย (Bactericidal)
- ฆ่าเชื้อแบคทีเรียโดยตรง
- ตัวอย่าง: เพนิซิลลิน (Penicillin), ซีโพรฟลอกซาซิน (Ciprofloxacin)
- ยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย (Bacteriostatic)
- ช่วยหยุดการเพิ่มจำนวนแบคทีเรีย ให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายกำจัดแบคทีเรียเอง
- ตัวอย่าง: เตตราไซคลิน (Tetracycline), อีริโทรมัยซิน (Erythromycin)
การใช้ยาฆ่าเชื้อ
รักษาการติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น ปอดบวม ต่อมทอนซิลอักเสบ หรือแผลติดเชื้อ ไม่สามารถรักษาการติดเชื้อไวรัส เช่น ไข้หวัดใหญ่ หรือ COVID-19
ความแตกต่างระหว่างยาแก้อักเสบกับยาฆ่าเชื้อ
| หัวข้อ | ยาแก้อักเสบ | ยาฆ่าเชื้อ |
|---|---|---|
| เป้าหมาย | ลดการอักเสบในร่างกาย | ฆ่าหรือยับยั้งแบคทีเรีย |
| ประเภทของโรคที่รักษา | อาการอักเสบ เช่น ปวดข้อ บวม | การติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น แผลติดเชื้อ |
| กลไกการออกฤทธิ์ | ลดการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน | ทำลายหรือหยุดการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย |
| ตัวอย่างโรคที่ใช้รักษา | ข้ออักเสบ เส้นเอ็นอักเสบ | ปอดอักเสบ ต่อมทอนซิลอักเสบ |
เภสัชกรใช้ยาปฏิชีวนะพร่ำเพรื่อย่อมทำให้เกิดอันตรายได้
- เกิดเชื้อดื้อยาได้ เพราะการไปซื้อยาจากร้านยามากินแบบพร่ำเพรื่อจะไปกระตุ้นเชื้อแบคทีเรียให้กลายพันธุ์จนเกิดเป็นเชื้อดื้อยาขึ้น ต้องเปลี่ยนไปใช้ยาตัวใหม่ ทำให้แพงขึ้น แน่นอนว่าปัจจุบันก็เหลืออยู่ไม่กี่ชนิดแล้ว สุดท้ายหมดยารักษาและเสียชีวิตได้
- เกิดการแพ้ยา ที่จะทำให้เกิดปฏิกิริยาบางอย่างกับร่างกาย กรณีแพ้ไม่มากปรึกษาเภสัชกรแล้วบอกว่ามีแค่ผื่นแดง แต่ถ้ารุนแรงก็ขึ้นกลายเป็นผิวหนังมีรอยไหม้ หลุดลอก เผลอ ๆ เสียชีวิตได้
- เกิดโรคแทรกซ้อนที่จะฆ่าทั้งเชื้อแบคทีเรีย และแบคทีเรียชนิดดีในลำไส้เรา พอแบคทีเรียชนิดดีตายไป เชื้ออื่นมีโอกาสเติบโตมากขึ้น ทำให้เกิดการแทรกซ้อนโรคต่าง ๆ เช่น ลำไส้อักเสบที่ผนังลำไส้ถูกทำลายหลุดออกมากับอุจจาระ รุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้
เภสัชกรยังแนะนำต่ออีกว่าเมื่อเกิดความเจ็บป่วยขึ้นควรรีบไปปรึกษาเภสัชกรที่ร้านขายยาโดยเร็ว เพื่อได้รับการวินิจฉัยและจ่ายยาที่เหมาะสม แต่ถ้าเกิดมีอาการรุนแรง แนะนำว่าให้คุณเดินทางไปยังโรงพยาบาลใกล้บ้านปลอดภัยที่สุด
เมื่อไหร่ควรใช้ยาแก้อักเสบ หรือยาฆ่าเชื้อ?
- หากมีอาการอักเสบ เช่น ปวด บวม แดง โดยไม่มีการติดเชื้อ ควรใช้ ยาแก้อักเสบ
- หากมีการติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น มีไข้ เจ็บคอจากเชื้อแบคทีเรีย หรือแผลหนอง ควรใช้ ยาฆ่าเชื้อ
ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนใช้ยา เพื่อให้ได้รับการรักษาที่ถูกต้องและเหมาะสม
สรุป: ยาแก้อักเสบและยาฆ่าเชื้อไม่ใช่ตัวเดียวกัน
ยาแก้อักเสบ และ ยาฆ่าเชื้อ มีบทบาทที่แตกต่างกันชัดเจน การเข้าใจหน้าที่และการใช้งานของยาทั้งสองประเภทนี้จะช่วยป้องกันการใช้ยาเกินจำเป็น ลดความเสี่ยงต่อการดื้อยา และทำให้การรักษามีประสิทธิภาพสูงสุด
การดูแลสุขภาพที่ดีไม่ใช่แค่การเลือกยาให้ถูกต้อง แต่ยังรวมถึงการปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมในทุกครั้งที่เจ็บป่วย